Srpska pravoslavna crkva danas, 27. septembra, proslavlja Vazdviženje Časnog Krsta, praznik koji je u narodu poznat i kao Krstovdan. Po crkvenom kalendaru praznuje se 14. septembra po julijanskom, odnosno 27. septembra po gregorijanskom kalendaru. Reč je o jednom od velikih praznika Pravoslavne crkve posvećenom Časnom i Životvornom Krstu Hristovom.
Istorijski osnov praznika vezuje se za dva značajna događaja: pronalaženje Krsta Hristovog u Jerusalimu u IV veku, koje crkveno predanje povezuje sa svetom caricom Jelenom, majkom cara Konstantina Velikog, i povratak Časnog Krsta u Jerusalim nakon što su ga u VII veku odneli Persijanci. Upravo ova dva događaja kao istorijski osnov praznika navodi i Srpska pravoslavna crkva.
Carica Jelena i pronalaženje Časnog Krsta
Prema drevnom crkvenom predanju, sveta carica Jelena došla je u Jerusalim u IV veku tragajući za mestima povezanim sa stradanjem, pogrebenjem i Vaskrsenjem Isusa Hrista.
Predanje Crkve kazuje da su prilikom iskopavanja pronađena tri krsta. Jerusalimski patrijarh Makarije i carica Jelena prepoznali su jedan od njih kao Krst na kojem je raspet Hristos. Način na koji je, prema predanju, utvrđeno koji je Hristov Krst opisan je u crkvenim žitijima i pripada predanju Crkve.
Kada je Krst pronađen, veliki broj vernika okupio se želeći da mu se pokloni. Pošto svi nisu mogli da mu priđu, patrijarh Makarije podigao je Krst kako bi ga narod mogao videti. Vernici su se klanjali i uzvikivali: „Gospode, pomiluj“. Upravo je sa ovim podizanjem, odnosno vazdviženjem Krsta, povezano ime praznika.
Na mestu Hristovog Groba i Golgote u vreme cara Konstantina podignut je veliki hram Vaskrsenja Hristovog u Jerusalimu. Hram je osveštan 335. godine, a praznovanje Vazdviženja Časnog Krsta vezano je za 14. septembar.
Povratak Krsta iz Persije
Drugi važan istorijski događaj koji se vezuje za Krstovdan odigrao se nekoliko vekova kasnije.
Persijska vojska je početkom VII veka osvojila Jerusalim i odnela Časni Krst. Posle rata Vizantije i Persije, car Iraklije povratio je Krst i on je svečano vraćen u Jerusalim. Ovaj događaj dodatno je doprineo širenju praznika Vazdviženja Časnog Krsta širom hrišćanskog Istoka.
Tako praznik u sebi objedinjuje sećanje na pronalaženje Krsta u IV veku i njegov kasniji povratak u Jerusalim.
Zašto je Krst u središtu praznika?
Suština Krstovdana nije u narodnim običajima, već u hrišćanskom razumevanju Hristovog raspeća i Vaskrsenja.
Krst je u hrišćanstvu istovremeno znak Hristovog stradanja i Njegove pobede nad smrću. Zbog toga se na ovaj praznik vernici ne sećaju Krsta samo kao predmeta na kojem je Hristos raspet, već onoga što Krst predstavlja u hrišćanskoj veri – Hristovu žrtvu, spasenje i Vaskrsenje.
Patrijarh srpski Porfirije je, govoreći upravo na praznik Vazdviženja Časnog Krsta, naglasio da je Krst simbol raspeća, ali istovremeno i simbol pobede.
I bogoslužbena čitanja ovog praznika usredsređena su neposredno na Krst i Hristovo stradanje. Među njima su reči apostola Pavla iz Prve poslanice Korinćanima o propovedi Krsta, kao i odlomak iz Jevanđelja po Jovanu koji govori o Hristovom raspeću na Golgoti.
Krstovdan je dan strogog posta
Vazdviženje Časnog Krsta je u pravoslavnoj bogoslužbenoj tradiciji dan posta. Post je neposredno povezan sa sećanjem na Hristovo stradanje i Krst i predstavlja deo crkvenog obeležavanja praznika.
Zato suštinu Krstovdana ne treba tražiti u brojnim narodnim verovanjima koja su se tokom vekova vezala za ovaj datum. U središtu praznika nalazi se Časni Krst i vera Crkve u raspetog i vaskrslog Hrista.
Vazdviženje Časnog Krsta podseća hrišćane na jedan od centralnih simbola njihove vere – Krst koji je od oruđa stradanja postao znak Hristove pobede nad smrću i nade u Vaskrsenje.
Užička posla
