Srpska pravoslavna crkva danas, 14. novembra, molitveno proslavlja Svete besrebrenike i čudotvorce Kozmu i Damjana, poznate i kao Sveti Vrači. Njihov praznik obeležava se 1. novembra po julijanskom kalendaru, a posvećen je braći iz Azije, koju Crkva poštuje zbog nesebičnog služenja bolesnima i vere u Hrista.
Prema crkvenom žitiju, Kozma i Damjan bili su rođena braća. Otac im je bio neznabožac, a majka Teodotija hrišćanka. Posle očeve smrti, ona se posvetila njihovom vaspitanju u hrišćanskoj veri, učeći ih molitvi, milosrđu i ljubavi prema bližnjima. Izučili su lekarsku veštinu i pomagali bolesnicima, ne tražeći novac za svoj trud.
Upravo zbog toga nazvani su besrebrenicima — onima koji za lečenje nisu primali materijalnu nadoknadu. Naziv „vrači” u ovom kontekstu označava lekare. Njihovo služenje u crkvenom predanju povezuje se sa Hristovim rečima iz Jevanđelja po Mateju: „Zabadava dobiste, zabadava dajite” (Mt 10, 8).
Žitije svedoči da su pomoć ukazivali i ljudima i životinjama, a dar isceljenja pripisivali Bogu. Crkva ih proslavlja kao čudotvorce, dok se u bogoslužbenim pesmama verni obraćaju svetiteljima molitvom za isceljenje duševnih i telesnih nemoći. Ovi navodi pripadaju crkvenom predanju i bogoslužbenom poštovanju svetitelja.
Prema istom žitiju, braća su život završila u miru, a sahranjena su zajedno u mestu Feremanu. Njihovo nasleđe u crkvenom predanju pre svega je primer nekoristoljubivosti: pomoć čoveku u nevolji pruža se iz ljubavi, bez težnje ka ličnoj dobiti ili slavi.
Pri pisanju o ovom prazniku važno je razlikovati svetitelje istog imena. Pravoslavni kalendar poznaje tri para svetih Kozme i Damjana: iz Azije, iz Rima i iz Arabije. Na današnji dan proslavljaju se Kozma i Damjan iz Azije, dok se rimski praznuju 14. jula, a arabijski 30. oktobra.
Poruka njihovog života ostaje u delima milosrđa, saosećanju sa bolesnima i spremnosti da se znanje i trud stave u službu bližnjih.
